Metoda Cyriaxa
-czy można wyleczyć kręgosłup jednym ruchem?
Leczenie kręgosłupa to proces, zazwyczaj długotrwały, często zawierający w sobie zarówno momenty polepszeń dolegliwości jak i pogorszeń objawów. Wiedzą o tym zarówno lekarze ortopedzi jak i fizjoterapeuci, ale przede wszystkim pacjenci, którzy znają problemy kręgosłupa w najbardziej bezpośredni sposób – poprzez doświadczenie empiryczne tego problemu.
Mnogość procedur medycznych, terapii czy ćwiczeń dla zdrowego kręgosłupa też jest tego potwierdzeniem. Zawsze w tym temacie musimy stosować pojęcie „procesu” jako czynności ciągłej, koniecznej w stosowaniu praktycznie patrząc – przez cały czas.
W tym artykule zagłębimy się nieco w anatomię kręgosłupa oraz przyjrzymy się koncepcji pracy z wybranymi dolegliwościami, które mogą go dotyczyć. Jak już się domyślacie, nie rozwiążemy wszystkich problemów od razu. Możemy jednak znacząco przyspieszyć powrót na właściwą drogę — do sprawnego, codziennego funkcjonowania bez bólu i ograniczeń ruchowych.
Jak zbudowany jest kręgosłup człowieka? Anatomia w pigułce
Kręgosłup stanowi oś ludzkiego ciała i składa się z 33-34 kręgów podzielonych na odcinki.
- Kręgi szyjne – 7
- Kręgi piersiowe – 12
- Kręgi lędźwiowe – 5
- Kręgi krzyżowe – 5
- Kręgi guziczne 4-5
Patrząc od boku zauważamy naturalne wygięcia kręgosłupa: lordoza szyjna, kifoza piersiowa, lordoza lędźwiowa. [1]
Schemat budowy odcinkowej kręgosłupa
Typowy kręg ma kilka stałych cech charakterystycznych. Podstawą każdego kręgu jest jego trzon, to on dźwiga ciężar ciała – im niżej wzdłuż kręgosłupa schodzimy tym masywniejsze stają się trzony. *dzieje się tak, dlatego że odcinek lędźwiowy podtrzymuje cały ciężar tułowia. Można to porównać do budowy piramidy, której podstawa jest najszersza i najbardziej masywna, ponieważ podtrzymuje ciężar całej budowli*.
Z grzbietowej części kręgu stworzony z dwóch nasad oraz blaszek tworzy się łuk kręgu, to od niego odchodzą dwa wyrostki poprzeczne skierowane dobocznie i wyrostek kolczysty zlokalizowany najbardziej grzbietowo.
Łuk wraz z trzonem tworzą otwór kręgowy, którego zadaniem jest osłanianie rdzenia kręgowego.
Patrząc na kręgosłup w płaszczyźnie strzałkowej, dwa sąsiadujące ze sobą kręgi i ich łuki, wcięciami kręgowymi odpowiednio dolnymi i górnymi tworzą otwory międzykręgowe dla korzeni nerwów rdzeniowych – tutaj pojawia się „błąd w konstrukcji” , ponieważ otwory międzykręgowe w niskim odcinku lędźwiowym (L3-L5) są usytuowane na tej samej wysokości co krążek międzykręgowy – bardzo łatwo o ucisk krążka na korzeń nerwowy – dyskopatię.
Pojedyncze kręgi nie są zawieszone w próżni. Oprócz połączeń stawowych oraz więzadeł zabezpieczających właściwie każdy staw, wyjątkowym elementem kręgosłupa są krążki międzykręgowe potocznie nazywane dyskami. Krążek międzykręgowy można porównać do elastycznej poduszki, która amortyzuje wstrząsy i pomaga w absorpcji obciążeń nakładanych na całą kolumnę kręgosłupa. [1]
Kręgi wraz z krążkami międzykręgowymi i otaczającymi je więzadłami tworzą jako spójna całość oś naszego ciała, chroniącą najważniejsze elementy naszego układu nerwowego oraz stanowiącą podporę do budowy całej reszty naszego organizmu.
schemat budowy kręgu lędźwiowego
Krążek międzykręgowy (dysk) - budowa i funkcja
Budowa krążka międzykręgowego zakłada występowanie 2 elementów składowych. Są to wodniste jądro miażdżyste stanowiące centralną część oraz otaczający je pierścień włóknisty stworzony z mocnych i elastycznych włókien kolagenowych, których kolejne warstwy ułożone są prostopadle względem poprzedniej.
Pozwala to na bardzo dobrą ochronę przed siłami ślizgowymi i rotacyjnymi działającymi na kręgosłup podczas codziennego funkcjonowania.
Zagłębiając się w zależności pomiędzy jądrem a pierścieniem zauważamy, że pozycja jądra miażdżystego w dysku wypada bardziej do tyłu, gdzie jednocześnie tylna część pierścienia włóknistego jest słabiej zbudowana. Ten „błąd” w budowie krążka międzykręgowego jest głównym powodem występowania predyspozycji do tylnych przemieszczeń jądra i w konsekwencji ucisków na oponę twardą rdzenia kręgowego lub korzenie nerwów rdzeniowych. [1,3,4]
schemat budowy dysku
Jak powstaje przepuklina dysku? Konflikt dyskowo-korzeniowy lub dyskowo-oponowy
*Konflikt dyskowo-korzeniowy to sytuacja, w której przemieszczony lub uszkodzony krążek międzykręgowy drażni albo uciska korzeń nerwowy, powodując objawy promieniujące wzdłuż jego przebiegu.
Konflikt dyskowo-oponowy to sytuacja, w której uszkodzony lub przemieszczony krążek międzykręgowy drażni oponę twardą otaczającą struktury nerwowe kanału kręgowego.*
Biorąc pod uwagę dwa błędy konstrukcyjne występujące w naszym kręgosłupie, człowiek ma większą podatność na występowanie problemów bólowych w kręgosłupie lędźwiowym.
Nie wystąpią one jednak samoczynnie. Ta predyspozycja musi jeszcze trafić na podatne warunki do powstania przepukliny dyskowej. Asymetryczne ruchy oraz pozycje przyjmowane w trakcie życia codziennego, niepoprawna postawa ciała objawiająca się nadmierną lordozą sprawiają, że na kręgosłup zaczynają działać siły, do których nie jest przystosowany w pełni.
Te długotrwałe przeciążenia są idealnymi czynnikami, które mogą spowodować przesunięcie się materiału dyskowego w tylną lub tylno-boczną stronę, a w konsekwencji ucisk na oponę twardą lub korzeń nerwowy. [1,3,5]
Metoda Cyriaxa to uzyskiwanie od pacjentów, na podstawie wywiadu i badania funkcjonalnego, kompletnej informacji o ich dolegliwościach oraz wyszukiwanie tak zwanych „wzorców klinicznych”, czyli charakterystycznych zachowań i zaburzeń w ciele. [2]
Wywiad i badanie funkcjonalne w metodzie Cyriaxa
W wywiadzie konieczne jest uzyskanie od pacjenta kompletnej historii danej dolegliwości
- Jak i kiedy się zaczęło?
- Jak się zmieniało?
- Co powoduje polepszenie a co zaostrzenie objawów?
Przechodząc do badania funkcjonalnego, każdy terapeuta metody Cyriaxa wykonuje ustandaryzowaną baterię testów ortopedycznych dla danej partii ciała objętej problemem. Dzięki wykorzystaniu tych samych testów podczas badania danej okolicy ciała terapeuci wyłapują opisane wcześniej charakterystyczne „wzorce kliniczne” dla konkretnych dolegliwości dotykających bark, kolano czy kręgosłup, co ułatwia postawienie hipotezy medycznej i rozpoczęcie celowanego leczenia. [5,6]
Metoda Cyriaxa w praktyce - przypadek kliniczny (ból szyi promieniujący do ręki)
Opisany wcześniej mechanizm dotyczy odcinka lędźwiowego kręgosłupa, natomiast poniższy przypadek kliniczny przedstawia zastosowanie metody Cyriaxa w diagnostyce i postępowaniu w dolegliwościach odcinka szyjnego. Ma to na celu pokazanie, że mechanizm działania dyskopatii jest bardzo podobny niezależnie od odcinka kręgosłupa.
Pacjentka zgłosiła się do gabinetu z bólem w szyi po prawej stronie po tygodniu od wystąpienia pierwszych objawów. Z wywiadu wynikało, że historia bólu nie była pierwszorazowa. Średnio 1-2 epizody rocznie występowania podobnych dolegliwości bólowych w odcinku szyjnym. Tym, co wyróżniało obecny epizod, było pojawienie się nowego, wcześniej niewystępującego objawu. Po dwóch dniach od wystąpienia pierwszych dolegliwości w szyi ból zaczął promieniować do kończyny górnej, sięgając do wysokości łokcia, a trzeciego dnia od początku epizodu dotarł aż do palców prawej ręki. Był to więc charakterystyczny przypadek bólu szyi promieniującego do ręki.
Leczenie dotychczas zastosowane przez pacjentkę to bardzo silne leki przeciwbólowe, które doraźnie i na krótki czas redukowały dolegliwości oraz wizyta u innego fizjoterapeuty, który zastosował techniki mobilizacyjne i pracę na tkankach miękkich co pomogło zredukować promieniowanie bólu, który cofnął się z palców do wysokości łokcia.
Po dokończeniu wywiadu, celem wyłapania ewentualnych przeciwwskazań do terapii poprzez manipulację, przeszliśmy do wykonania badania standardowego składającego się z ruchów aktywnych oraz pasywnych szyi i ramion, ruchów oporowych ramion oraz badania
czucia w dermatomach kończyn górnych. Najważniejszym objawem wyłapanym w trakcie badania był ograniczony bólem zakres ruchu rotacji w prawą stronę.
Wiadomości pozyskane z wywiadu oraz interpretacja testów z badania standardowego pozwoliła na zastosowanie terapii z wyboru, czyli manipulacji na odcinku szyjnym.
Wykonałem trzy manipulacje* na trakcji „straight pull”**, gdzie po każdej manipulacji, zgodnie ze sztuką koncepcji Cyriaxa wykonywaliśmy ponowne całkowite testowanie z badania standardowego, celem zauważenia zmiany w prezencji objawów. Każda kolejna manipulacja przynosiła pożądane efekty, czyli poprawę zakresu ruchu oraz zmniejszanie się dolegliwości bólowych. Po wykonaniu trzeciej manipulacji osiągnęliśmy znaczącą redukcję dolegliwości bólowych oraz odzyskaliśmy w pełni, ograniczony wcześniej zakres ruchu w odcinku szyjnym kręgosłupa.
*Manipulacja kręgosłupa szyjnego to precyzyjna, wykonywana przez terapeutę technika manualna polegająca na szybkim, kontrolowanym ruchu w obrębie stawów odcinka szyjnego kręgosłupa.
**Trakcja straight pull to technika manualnego odciążania kręgosłupa poprzez zastosowanie kontrolowanej siły pociągającej wzdłuż jego osi.
Pacjentka opuściła gabinet z zaleceniami szkoły zdrowych pleców, zadbania o kontrolę postawy oraz unikanie nadmiernie obciążających ruchów głową. Wszystkie te zalecenia miały zapewnić środowisko dla kręgosłupa do dokończenia procesu leczenia.
Kliknij i sprawdź, czy manipulacja kręgosłupa może Ci pomóc
Metoda Cyriaxa w leczeniu kręgosłupa – podsumowanie
- Leczenie problemów z kręgosłupem to proces wymagający ciągłej pracy. Metoda Cyriaxa nie rozwiązuje problemu od razu, ale może znacząco przyspieszyć powrót do sprawnego, codziennego funkcjonowania bez bólu i ograniczeń ruchowych.
- Kręgosłup ma dwa „błędy konstrukcyjne”: otwory międzykręgowe w niskim odcinku lędźwiowym (L3–L5) leżą na wysokości krążka międzykręgowego, a jądro miażdżyste jest położone bardziej do tyłu, gdzie pierścień włóknisty jest słabiej zbudowany. Zwiększa to podatność odcinka lędźwiowego na problemy bólowe.
- Sama predyspozycja nie wystarczy – do powstania przepukliny dyskowej przyczyniają się asymetryczne ruchy i pozycje, nadmierna lordoza oraz długotrwałe przeciążenia.
- Metoda Cyriaxa opiera się na dokładnym wywiadzie i badaniu funkcjonalnym z ustandaryzowaną baterią testów, które pozwalają wychwycić wzorce kliniczne i rozpocząć celowane leczenie.
- W opisanym przypadku bólu szyi promieniującego do ręki trzy manipulacje na trakcji „straight pull”, z ponownym badaniem po każdej z nich, przyniosły znaczącą redukcję bólu i pełny powrót zakresu ruchu. Zalecenia po wizycie miały zapewnić kręgosłupowi warunki do dokończenia procesu leczenia.
Literatura
- Atlas anatomii człowieka: polskie mianownictwo anatomiczne, by Frank Henry Netter, edited by Janusz Moryś and Edra Urban & Partner, translated by Jan H. Spodnik, Edra Urban & Partner, 2015.
- dr J. H. Cyriax – Twórca Medycyny Ortopedycznej (Metoda Cyriaxa), https://cyriax.pl/james_h_cyriax/. Accessed 4 October 2026.
- Bisschop, Pierre, and Herman J.ter Veer. System of Orthopaedic Medicine. W. B. Saunders, 2002.
- Cyriax, James. The Slipped Disc. Gower, 1980.
- Cyriax, James Henry, and Patricia Cyriax. Illustrated Manual of Orthopaedic Medicine. Butterworths, 1983.
- Januła, Rafał. Skrypt kursu Medycyny Ortopedycznej wg Cyriax’a. RehaPlus Edukacja, 2023.
